ریحانی ها - روشنفکر

"... قرن هفدهم، قرن روشنفکران نام دارد، قرن انتلکتوئل، یعنی طبقه‌ی روشنفکر، طبقه‌ای که دیگر تحت تأثیر آن سنت‌های منجمد مذهبی اروپایی نیست، آزاد شده، و به خودآگاهی رسیده و حالا می‌تواند بیندیشد. علامت انتلکتوئل این است که خود تجزیه و تحلیل می‌کند. در صورتی‌که آدم سنتی تجزیه و تحلیل نمی‌کند. چون گفته‌اند این جوری است، این جوری باید باشد، تمام است و عمل می‌کند. اما انتلکتوئل به صورت انتقادی، به صورت انتخابی یا پیشنهادی، تحلیل می‌کند.

قرن هجدهم قرن آزادی است، قرن انقلاب‌های آزادی‌خواهانه است، قرن انسان‌دوستی است. می‌بینیم که انتلکتوئل در اروپا، دیگر می‌تواند تجزیه و تحلیل کند، مغز پیدا کرده و احساس غریزی کور نیست. به انسان‌دوستی روی آورده، به آزادیخواهی روی آورده، به دموکراسی روی آورده، به انقلاب کبیر فرانسه روی آورده است.

قرن نوزدهم، اسم‌اش قرن ایدئولوژی است. می‌بینید که تحول چقدر منطقی انجام شده است. اروپا درست مثل یک فرد، این مراحل را گذرانده است. اول یک متعصب کور مقلد است، بعد کم‌کم به خودآگاهی می‌رسد، عصیان می‌کند علیه تعصب، و بعد..."

تو کجای تاریخ قرار گرفته ای؟ اگر این را بفهمی روشنفکری. و می بینیم بسیار کمند که اینها را دقیقا بتوانند ارزیابی کنند و نیز در چه جایی؟ در چه جایی یعنی چه؟
یعنی در جامعه ی خودت در میان قطب های مختلف و جهت های مختلف, دشمن ها و دوست ها, بالاها و پایین ها, در تمام این خطوطی که به تو می پیوندد چه وضعی دارد, چه جایگاهی داری؟
این را همه می فهمند؟ بسیار کمند کسانی که بدانند کجا قرار دارند.
روشنفکر در یک کلمه کسی است که نسبت به \"وضع انسانی\" خودش در زمان و مکان تاریخی و اجتماعی ای که در آن است خودآگاهی دارد و این \"خودآگاهی\" جبرا و ضرورتا به او احساس یک مسئولیت بخشیده است.